Standard

Kontrakt cytowań i provenance: standard wiarygodnego RAG

Jak zamienić „źródła na końcu” w kontrakt, który da się testować: claim → dowód → cytowanie → audyt. Bez marketingowych obietnic, z mechaniką, która działa w produkcji.

W skrócie
  • taksonomia twierdzeń i wymagany dowód
  • wzorzec claim → citation slots
  • Citation Gate (PASS/WARN/BLOCK)
  • artefakty do audytu i regresji

Cel i zakres

„Kontrakt cytowań” to prosta zasada: każde istotne twierdzenie musi mieć dowód, a dowód musi być adresowalny (da się do niego wrócić) i wersjonowalny (wiadomo, z jakiego stanu wiedzy pochodzi). To jest różnica między tekstem „ładnym” a tekstem produkcyjnym.

Minimalna definicja rzetelności w Luage
Rzetelność nie oznacza, że model „zawsze ma rację”. Oznacza, że system potrafi wykazać źródło albo uczciwie przyznać brak dowodu — zanim informacja trafi do studenta, klienta lub procedury.

Zasady kontraktu cytowań

  • Źródło jest częścią odpowiedzi: odpowiedź bez źródła to szkic, nie artefakt.
  • Dowód ma identyfikator: dokument + wersja + fragment (chunk) albo log/metryka + snapshot.
  • Niepewność jest jawna: gdy brak dowodu, model mówi „nie wiem” i proponuje drogę pozyskania źródła.
  • Cytowanie jest testowalne: Citation Gate i regresje wykrywają odpowiedzi „bez pokrycia”.

Taksonomia twierdzeń i wymagany dowód

W praktyce „cytowanie” nie jest jednolite. Inne wymagania ma definicja terminu, inne liczba, a inne rekomendacja. Poniżej jest interaktywna taksonomia — można ją bezpośrednio przełożyć na bramki w Engine.

Rys. 1. Taksonomia twierdzeń i minimalny standard dowodu (kliknij typ twierdzenia).
—
Zasady minimalne
    Bramka (Gate)
    —
    Artefakt do audytu
    —

    Implementacja w Engine

    W Luage najbezpieczniejszy model operacyjny to rozdzielenie: generowania treści od wiązań dowodowych. Engine powinien umieć „przypiąć” cytowania do konkretnych fragmentów, a nie tylko wypisać listę linków na końcu.

    Wzorzec: claim → citation slots
    Najpierw model generuje listę twierdzeń, następnie dla każdego twierdzenia Engine wypełnia citation slots (RAG, indeks, rejestry), a dopiero potem składa odpowiedź końcową. 
    {
  "answer": "...",
  "claims": [
    {
      "id": "c1",
      "text": "Definicja X brzmi ...",
      "type": "definicja",
      "citations": [
        {"doc_id": "policy.language.v1", "version": "1.3", "chunk_id": "p12#c3"}
      ]
    }
  ]
}

    Bramka „Citation Gate”

    Citation Gate to prosta reguła w CI: jeśli odpowiedź zawiera twierdzenia określonego typu, to musi zawierać odpowiadające im cytowania (sloty) oraz spełniać minimalny format.

    • BLOCK: brak cytowania dla definicji/liczb/cytatu, gdy tryb wymaga dowodów.
    • WARN: cytowania są, ale nie mają wersji albo chunk nie istnieje.
    • PASS: cytowania są kompletne i można je odtworzyć.

    Checklista

    • Czy każda liczba ma punkt odniesienia (czas/wersja/środowisko)?
    • Czy cytaty są krótkie i mają wskazany fragment?
    • Czy źródła są wersjonowane (albo mają snapshot)?
    • Czy odpowiedź umie powiedzieć „nie wiem” i wskazać brakujące źródło?

    Źródła i standardy

    • NIST AI Risk Management Framework (AI RMF 1.0) — ramy zarządzania ryzykiem.
    • ISO 27001/27002 — praktyki zarządzania bezpieczeństwem informacji.
    • Wewnętrzne polityki: rejestr zmian, wersjonowanie standardów, ADR.